Przyroda i Historia

Rośliny pobierają też pewne ilości azotu z powietrza, za pośrednictwem bakterii żyjących w korzeniach i przetwarzających wolny azot z powietrza w przyswajalne związki azotowe. Również wyładowania elektryczne podczas burzy przyczyniają się do powstawania w powietrzu związków azotowych, które następnie -wraz z opadami deszczu – dostają się do gleby. Wyzwalający się w procesie rozkładu gnilnego roślin wolny azot gazowy powraca do atmosfery. W ten sposób azot krąży: z atmosfery przenika do roślin, a z roślin dostaje się znów do atmosfery. Obieg ten umożliwia ciągłość życia. Używanie nawozów azotowych może doprowadzić do nagromadzenia się w glebie dużych ilości azotanów. Wypłukiwane z gleby przez wody deszczowe, przenikają one do wód powierzchniowych i podziemnych, powodując ich zanieczyszczenie, co może stać się przyczyną zachorowań. W morzach azotany sprzyjają nadmiernemu rozmnażaniu się glonów, oddziałując tym samym negatywnie na połowy ryb.

Choć ludzie i zwierzęta ciągle wdychają azot, zaspokajanie ich zapotrzebowania na ten pierwiastek dokonuje się przede wszystkim w inny sposób – stanowi mianowicie część procesu obiegu azotu w przyrodzie. Dostaje się on do organizmu człowieka czy zwierzęcia ze spożywanym pokarmem, zawierającym związki azotu. Związki te występują w roślinach, toteż człowiek pobiera je ze zjadanych roślin bądź mięsa zwierząt roślinożernych. Rośliny z kolei pobierają niezbędne związki azotowe z gleby za pomocą systemu korzeniowego. Związki te tworzą się w glebie z rozkładu martwych organizmów roślinnych i zwierzęcych oraz z nawozu i kompostu dodawanego do gleby przez rolników. Dla osiągnięcia wyższych plonów często nawozi się glebę związkami azotowymi; ich brak powoduje, że rośliny żółkną i słabiej rosną.

Prasa jest bardzo zróżnicowana: obejmuje zarówno periodyki, jak i dzienniki; istnieją gazety ogólnokrajowe i lokalne, a w wielu regionach krajów zachodnioeuropejskich wydaje się także gazety zawierające same reklamy. W redakcjach gazet pracują dziennikarze, którzy śledzą na bieżąco wydarzenia i donoszą o nich czytelnikom. Większość spośród tych dziennikarzy to reporterzy, ustawicznie poszukujący tematów i informacji. Rozwinęły się agencje prasowe, takie jak Exchange Telegraph czy Reuters, które zatrudniają dziennikarzy zbierających wiadomości na całym świecie, po czym odsprzedają je poszczególnym pismom. W ten sposób koszty pozyskiwania informacji są znacznie niższe. Najlepiej sprzedającym się dziennikiem w Wielkiej Brytanii jest „The Sun”. Liczbę jego czytelników szacuje się na ponad 10 min.

Myśląc o gnieździe, najczęściej wyobrażamy sobie miseczkowatą konstrukcję, w której ptaki składają jaja. Jest to jednak tylko jeden z typów gniazd, budowanych przez wiele różnych zwierząt. Na ogół gniazda stanowią bezpieczne schronienie dla młodych, lecz niektóre zwierzęta budują też gniazda noclegowe i mieszkalne. Przeważnie ptaki budują gniazda z różnego rodzaju materiału roślinnego. Czaple i orły konstruująje głównie z chrustu, a następnie wyściełają ich wnętrze miękką trawą lub sierścią. Małe ptaki wiją misterne gniazda z traw. Raniuszki tworzą owalne gniazda z traw, z dodatkiem pajęczyny; konstrukcja taka jest rozciągliwa i powiększa się w miarę rośnięcia młodych. Niektóre ptaki używają błota: jaskółki oknówki samego, a kosy zmieszanego z trawą. Lepione z błota gniazda garncarza są niezwykle trwałe – wystarczają na parę lat. Ciekawie budują swe gniazda jerzyki – formujące z chwytanych w locie piórek oraz liści i spajają je śliną. Niektóre tropikalne gatunki jerzyków używają do budowy gniazd wyłącznie śliny.

Nawigacja to umiejętność określania własnej pozycji na morzu lub w powietrzu i przewidywania jej zmiany. Jest to zarazem umiejętność prowadzenia statków lub samolotów do celu i oznaczania ich położenia na mapie. Najprostszą metodą stosowaną w nawigacji jest posługiwanie się kompasem magnetycznym: igła kompasu wskazuje północny biegun magnetyczny, co pozwala ustalić kurs statku. Obecnie samoloty wyposaża się w żyroskopy kursowe, w których oś wirnika jest pozioma i zachowuje stałe położenie w przestrzeni, na statkach zaś instaluje się żyro kompasy, również działające na zasadzie stałego położenia w przestrzeni osi obrotu wirnika. Pozycję statków wodnych i powietrznych ustala się też metodą radionawigacji, czyli za pomocą fal radiowych, często przesyłanych przez umieszczone na orbicie geostacjonarnej satelity, utrzymujące stałą pozycję względem Ziemi. W odbiornikach na morzu lub w powietrzu komputer porównuje czasy odbioru sygnałów z poszczególnych satelitów i wylicza na ich podstawie pozycję z dokładnością do kilkudziesięciu metrów. Na okrętach podwodnych i w samolotach stosuje się także bardzo dokładną metodę określania pozycji obiektu, zwaną nawigacją inercjalną.