Przyroda i Historia

Rośliny pobierają też pewne ilości azotu z powietrza, za pośrednictwem bakterii żyjących w korzeniach i przetwarzających wolny azot z powietrza w przyswajalne związki azotowe. Również wyładowania elektryczne podczas burzy przyczyniają się do powstawania w powietrzu związków azotowych, które następnie -wraz z opadami deszczu – dostają się do gleby. Wyzwalający się w procesie rozkładu gnilnego roślin wolny azot gazowy powraca do atmosfery. W ten sposób azot krąży: z atmosfery przenika do roślin, a z roślin dostaje się znów do atmosfery. Obieg ten umożliwia ciągłość życia. Używanie nawozów azotowych może doprowadzić do nagromadzenia się w glebie dużych ilości azotanów. Wypłukiwane z gleby przez wody deszczowe, przenikają one do wód powierzchniowych i podziemnych, powodując ich zanieczyszczenie, co może stać się przyczyną zachorowań. W morzach azotany sprzyjają nadmiernemu rozmnażaniu się glonów, oddziałując tym samym negatywnie na połowy ryb.

Choć ludzie i zwierzęta ciągle wdychają azot, zaspokajanie ich zapotrzebowania na ten pierwiastek dokonuje się przede wszystkim w inny sposób – stanowi mianowicie część procesu obiegu azotu w przyrodzie. Dostaje się on do organizmu człowieka czy zwierzęcia ze spożywanym pokarmem, zawierającym związki azotu. Związki te występują w roślinach, toteż człowiek pobiera je ze zjadanych roślin bądź mięsa zwierząt roślinożernych. Rośliny z kolei pobierają niezbędne związki azotowe z gleby za pomocą systemu korzeniowego. Związki te tworzą się w glebie z rozkładu martwych organizmów roślinnych i zwierzęcych oraz z nawozu i kompostu dodawanego do gleby przez rolników. Dla osiągnięcia wyższych plonów często nawozi się glebę związkami azotowymi; ich brak powoduje, że rośliny żółkną i słabiej rosną.

W stanie wolnym azot jest gazem stanowiącym około 4/s składu atmosfery. Można go wydzielić z powietrza przez skroplenie (ochłodzenie do postaci ciekłej). Azot trudno wiąże się z innymi substancjami (w temperaturze pokojowej jest bierny chemicznie). Wprowadza się go często do opakowań z artykułami spożywczymi, by utrzymywać ich świeżość i chronić je przed zepsuciem. Azot jest pierwiastkiem, podobnie jak węgiel i tlen; łączy się z nimi, a także z innymi pierwiastkami, w związki azotowe. Wszystkie organizmy żywe zawierają związki azotu. Niektóre z nich, np. aminokwasy i białka, są podstawą życia. Azot skrapla się w temperaturze -196°C. Tę bardzo zimną ciecz stosuje się do szybkiego zamrażania konserwowanej żywności. Azot może jednak wywoływać znaczne komplikacje zdrowotne u nurków używających akwalungów. W czasie głębokiego lub długotrwałego zanurzenia wzrost ciśnienia powietrza w płucach nurka powoduje rozpuszczanie się azotu w jego krwi. Przy zbyt szybkim wynurzeniu na powierzchnię azot spienia krew, wywołując silny ból i groźny dla organizmu szok. Ze względów bezpieczeństwa nurkowie muszą więc przestrzegać odpowiedniej głębokości i czasu nurkowania, a wynurzać się wolno i stopniowo.

W Wielkiej Brytanii pierwsze gazety zaczęły wychodzić w XVII w. Były jednostronicowe i ukazywały się raz na tydzień. Podczas wojny domowej w Anglii (1642-1649) rój aliści i zwolennicy parlamentu zaczęli wydawać konkurencyjne gazety z wiadomościami, artykułami wstępnymi, a nawet reklamami; prasę tę ilustrowano drzeworytami. Zarówno Oliver Cromwell, jak i Stuartowie starali się wzajemnie podważać wiarygodność informacji podawanych przez przeciwników; dopiero w następnym stuleciu dziennikarze zdobyli większą niezależność i swobodę wypowiedzi. Pierwszą gazetą sprzedawaną w milionowym nakładzie była „Daily Maił”. Przyniosła ona swemu właścicielowi, lordowi Northcliffe’owi, ogromne zyski. On pierwszy zbił fortunę na przemyśle prasowym. Najstarszą ogólnokrajową gazetą w Wielkiej Brytanii jest „The Observer”, po raz pierwszy wydrukowany w 1791 r.

Prasa jest bardzo zróżnicowana: obejmuje zarówno periodyki, jak i dzienniki; istnieją gazety ogólnokrajowe i lokalne, a w wielu regionach krajów zachodnioeuropejskich wydaje się także gazety zawierające same reklamy. W redakcjach gazet pracują dziennikarze, którzy śledzą na bieżąco wydarzenia i donoszą o nich czytelnikom. Większość spośród tych dziennikarzy to reporterzy, ustawicznie poszukujący tematów i informacji. Rozwinęły się agencje prasowe, takie jak Exchange Telegraph czy Reuters, które zatrudniają dziennikarzy zbierających wiadomości na całym świecie, po czym odsprzedają je poszczególnym pismom. W ten sposób koszty pozyskiwania informacji są znacznie niższe. Najlepiej sprzedającym się dziennikiem w Wielkiej Brytanii jest „The Sun”. Liczbę jego czytelników szacuje się na ponad 10 min.

W okresie międzywojennym do władzy w Niemczech doszła partia faszystowska: Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (NSDAP). Jej członków nazwano nazistami. Wykorzystując niezadowolenie społeczne spowodowane niepowodzeniem wojennym oraz kryzysem gospodarczym, partia nazistowska zaczęła głosić hasła zapewnienia każdemu pracy, wprowadzenia silnej władzy i przywrócenia wielkości narodu; w ten sposób szybko zdobyła poparcie znacznej części społeczeństwa. W 1933 r. naziści przejęli władzę, a ich przywódca – Adolf Hitler – został kanclerzem. Natychmiast przystąpiono do rozprawy z opozycją. W szkołach nauczano, że jedynie słuszną ideologią jest ideologia faszystowska. Młodzież werbowano do faszystowskiej organizacji Hitlerjugend. Zwalczaniem opozycji zajmowała się tajna policja – gestapo. Przeciwników władzy, m.in. komunistów, aresztowano i więziono bez procesu, a wielu ludzi po prostu zniknęło bez śladu. Hitler, nazywany Fuhrerem (wodzem), zaczął głosić hasła podboju świata i przeć do wojny. Naziści wzbudzili też nastroje antyżydowskie, obarczając Żydów winą za trudności w kraju.

Nawigacja to umiejętność określania własnej pozycji na morzu lub w powietrzu i przewidywania jej zmiany. Jest to zarazem umiejętność prowadzenia statków lub samolotów do celu i oznaczania ich położenia na mapie. Najprostszą metodą stosowaną w nawigacji jest posługiwanie się kompasem magnetycznym: igła kompasu wskazuje północny biegun magnetyczny, co pozwala ustalić kurs statku. Obecnie samoloty wyposaża się w żyroskopy kursowe, w których oś wirnika jest pozioma i zachowuje stałe położenie w przestrzeni, na statkach zaś instaluje się żyro kompasy, również działające na zasadzie stałego położenia w przestrzeni osi obrotu wirnika. Pozycję statków wodnych i powietrznych ustala się też metodą radionawigacji, czyli za pomocą fal radiowych, często przesyłanych przez umieszczone na orbicie geostacjonarnej satelity, utrzymujące stałą pozycję względem Ziemi. W odbiornikach na morzu lub w powietrzu komputer porównuje czasy odbioru sygnałów z poszczególnych satelitów i wylicza na ich podstawie pozycję z dokładnością do kilkudziesięciu metrów. Na okrętach podwodnych i w samolotach stosuje się także bardzo dokładną metodę określania pozycji obiektu, zwaną nawigacją inercjalną.