Przyroda i Historia

Niektóre zwierzęta w dzień śpią, a w nocy wykazują aktywność. Dlatego nazywa sieje zwierzętami nocnymi. Należy do nich większość małych ssaków oraz wiele owadów i innych bezkręgowców. Aktywne nocą są również niektóre ptaki, natomiast np. ani wiewiórki, ani małpy nie są zwierzętami nocnymi, gdyż ciemność uniemożliwiałaby im ocenę odległości przy skokach z gałęzi na gałąź. Na ogół zwierzęta nocne mają słabo rozwinięty zmysł wzroku, ponieważ oczy działają sprawnie przy świetle. Do wyjątków należą sowy, które dzięki wielkim oczom widzą nocą tak samo dobrze jak w dzień. Wiele zwierząt nocnych ma natomiast dobrze rozwinięty zmysł powonienia oraz słuch. Często pozostawiają one ścieżkę zapachową, która pozwala im odnaleźć drogę do kryjówki.

Rośliny pobierają też pewne ilości azotu z powietrza, za pośrednictwem bakterii żyjących w korzeniach i przetwarzających wolny azot z powietrza w przyswajalne związki azotowe. Również wyładowania elektryczne podczas burzy przyczyniają się do powstawania w powietrzu związków azotowych, które następnie -wraz z opadami deszczu – dostają się do gleby. Wyzwalający się w procesie rozkładu gnilnego roślin wolny azot gazowy powraca do atmosfery. W ten sposób azot krąży: z atmosfery przenika do roślin, a z roślin dostaje się znów do atmosfery. Obieg ten umożliwia ciągłość życia. Używanie nawozów azotowych może doprowadzić do nagromadzenia się w glebie dużych ilości azotanów. Wypłukiwane z gleby przez wody deszczowe, przenikają one do wód powierzchniowych i podziemnych, powodując ich zanieczyszczenie, co może stać się przyczyną zachorowań. W morzach azotany sprzyjają nadmiernemu rozmnażaniu się glonów, oddziałując tym samym negatywnie na połowy ryb.

Zwierzęta nie będące ptakami używają do budowy swych gniazd najróżniejszych materiałów. Szympansy i goryle zakładają gniazda z połamanych gałęzi, stanowiące sprężyste platformy noclegowe. Dziki tworzą legowiska z patyków, zwane barłogiem, a małe ssaki ryją wyściełane trawą nory. Gryzonie często rozdrabniają trawę na sieczkę, ale mysz badylarka buduje gniazdo ze świeżych liści, dzięki czemu jest ono niewidoczne wśród roślinności. Jaja (skrzek) żab i młode kijanki są otoczone galaretowatymi osłonkami zewnętrznymi, chroniącymi jaja i zarodki przed wysychaniem. Samce ryb labiryntowych składają ikrę w pęcherzykach powietrza. Innego rodzaju podwodne gniazdo zakłada pająk topik: tworzy je z jedwabistej nici, unoszonej przez banieczki powietrza, przeniesione z powierzchni. Owady lądowe przeważnie nie budują gniazd; gąsienice na ogół otaczają się kokonem z jedwabistej przędzy, a mrówki i ter-mity tworzą gniazda z ziemi lub zakładają je w dziuplach drzew. Owady społeczne, np. pszczoły czy osy, budują gniazda w postaci plastrów, złożonych z sześciokątnych, przylegających do siebie komórek; pszczoły tworzą je z wosku, osy zaś z przeżutej masy drzewnej.

Nawigacja to umiejętność określania własnej pozycji na morzu lub w powietrzu i przewidywania jej zmiany. Jest to zarazem umiejętność prowadzenia statków lub samolotów do celu i oznaczania ich położenia na mapie. Najprostszą metodą stosowaną w nawigacji jest posługiwanie się kompasem magnetycznym: igła kompasu wskazuje północny biegun magnetyczny, co pozwala ustalić kurs statku. Obecnie samoloty wyposaża się w żyroskopy kursowe, w których oś wirnika jest pozioma i zachowuje stałe położenie w przestrzeni, na statkach zaś instaluje się żyro kompasy, również działające na zasadzie stałego położenia w przestrzeni osi obrotu wirnika. Pozycję statków wodnych i powietrznych ustala się też metodą radionawigacji, czyli za pomocą fal radiowych, często przesyłanych przez umieszczone na orbicie geostacjonarnej satelity, utrzymujące stałą pozycję względem Ziemi. W odbiornikach na morzu lub w powietrzu komputer porównuje czasy odbioru sygnałów z poszczególnych satelitów i wylicza na ich podstawie pozycję z dokładnością do kilkudziesięciu metrów. Na okrętach podwodnych i w samolotach stosuje się także bardzo dokładną metodę określania pozycji obiektu, zwaną nawigacją inercjalną.