Przyroda i Historia

Nazwa tych nagród pochodzi od nazwiska szwedzkiego przemysłowca, wynalazcy dynamitu, Alfreda Nobla. Przed swoją śmiercią w 1896 r. przeznaczył on dużą sumę pieniędzy na nagrody dla ludzi, którzy przyczyniają się do ulepszania świata. W 1900 r. ustanowiono szwedzko-norweską Fundację Nobla w celu realizowania testamentu ofiarodawcy. Pierwsze nagrody przyznano w 1901 r. w dziedzinie fizyki, chemii, medycyny lub fizjologii, literatury oraz za działalność na rzecz pokoju. Od 1969 r. przyznaje się też nagrodę w dziedzinie nauk ekonomicznych. Nagrody są wręczane co roku 10 grudnia, w rocznicę śmierci Nobla, w Sztokholmie i w Oslo. Na nagrodę składa się złoty medal, dyplom i pewna suma pieniędzy. Nagrody przyznają: członkowie Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk (w dziedzinie fizyki, chemii i nauk ekonomicznych), Królewskiego Karolińskiego Instytutu Medyczno-Chirurgicznego (w dziedzinie medycyny lub fizjologii) oraz Akademii Szwedzkiej (literatura) i Komitetu Nobla parlamentu norweskiego (nagroda pokojowa).

Rośliny pobierają też pewne ilości azotu z powietrza, za pośrednictwem bakterii żyjących w korzeniach i przetwarzających wolny azot z powietrza w przyswajalne związki azotowe. Również wyładowania elektryczne podczas burzy przyczyniają się do powstawania w powietrzu związków azotowych, które następnie -wraz z opadami deszczu – dostają się do gleby. Wyzwalający się w procesie rozkładu gnilnego roślin wolny azot gazowy powraca do atmosfery. W ten sposób azot krąży: z atmosfery przenika do roślin, a z roślin dostaje się znów do atmosfery. Obieg ten umożliwia ciągłość życia. Używanie nawozów azotowych może doprowadzić do nagromadzenia się w glebie dużych ilości azotanów. Wypłukiwane z gleby przez wody deszczowe, przenikają one do wód powierzchniowych i podziemnych, powodując ich zanieczyszczenie, co może stać się przyczyną zachorowań. W morzach azotany sprzyjają nadmiernemu rozmnażaniu się glonów, oddziałując tym samym negatywnie na połowy ryb.

Za gazety płacą czytelnicy, ale jest to dochód nie wystarczający na pokrycie kosztów produkcji. Ponad połowa tych kosztów zwraca się dopiero dzięki reklamom. W gazetach, których nakłady trafiają do rąk milionów czytelników, ceny za zamieszczanie reklam są bardzo wysokie. Aby sprzedać więcej egzemplarzy i mieć większy dochód z reklam, redakcje dołączają do gazet atrakcyjne dodatki. Czasem są to wkładki, poświęcone np. edukacji czy komputerom, lub też dodatki związane z ważnymi wydarzeniami, takimi chociażby jak igrzyska olimpijskie. Planując układ gazety, najpierw wyznacza się miejsce na reklamy, a następnie na najświeższe wiadomości. W żadnej gazecie nie ma dość miejsca na wydrukowanie wszystkich informacji. Dlatego codziennie zbierają się kolegia poszczególnych działów, by zdecydować, które z nich włączyć do bieżącego wydania i – co bardzo ważne -które zamieścić na pierwszej stronie.

Większość gazet na Zachodzie znajduje się w rękach prywatnych właścicieli. Niektórzy z nich to prawdziwi potentaci, dysponujący nieraz własnymi satelitami komunikacyjnymi, własną telewizją i rozgłośniami radiowymi. Na pierwszych stronach gazet zamieszcza się zawsze artykuły wstępne (zwane popularnie wstępniakami), zawierające komentarze do wydarzeń. Zazwyczaj są one odbiciem opinii właściciela gazety lub redakcji. Nie we wszystkich krajach prasa jest całkowicie niezależna. W niektórych działa cenzura, która dokonuje oceny artykułów pod kątem zgodności ich wymowy ze stanowiskiem władz. Wielkim powodzeniem cieszy się historyjka obrazkowa w odcinkach, autorstwa Charlesa Schulza z Kalifornii, ukazująca się pod tytułem „Peanuts” (Drobiazgi). Od 1950 r. zamieściło ją już ponad 2000 gazet w 68 krajach, z komentarzem w 26 językach.

Prasa jest bardzo zróżnicowana: obejmuje zarówno periodyki, jak i dzienniki; istnieją gazety ogólnokrajowe i lokalne, a w wielu regionach krajów zachodnioeuropejskich wydaje się także gazety zawierające same reklamy. W redakcjach gazet pracują dziennikarze, którzy śledzą na bieżąco wydarzenia i donoszą o nich czytelnikom. Większość spośród tych dziennikarzy to reporterzy, ustawicznie poszukujący tematów i informacji. Rozwinęły się agencje prasowe, takie jak Exchange Telegraph czy Reuters, które zatrudniają dziennikarzy zbierających wiadomości na całym świecie, po czym odsprzedają je poszczególnym pismom. W ten sposób koszty pozyskiwania informacji są znacznie niższe. Najlepiej sprzedającym się dziennikiem w Wielkiej Brytanii jest „The Sun”. Liczbę jego czytelników szacuje się na ponad 10 min.

Netball to gra zespołowa rozgrywana przez dwie siedmioosobowe drużyny, uprawiana głównie przez kobiety i dziewczęta, choć ostatnio zyskuje również popularność wśród mężczyzn. Spotkania są rozgrywane na prostokątnym otwartym boisku o utwardzonej nawierzchni. Celem gry jest uzyskanie punktów za rzuty piłką do kosza przeciwnika, umieszczonego około 3 m nad ziemią. Mecz składa się z trzech tercji trwających po 15 minut albo z dwóch części po 20 minut. Każdy gracz zajmuje określone miejsce na boisku; bieg z piłką jest niedozwolony, a ruch do przodu – możliwy tylko przy podawaniu piłki do strzelającego lub atakującego, czyli graczy uprawnionych do zdobywania punktów za rzuty do kosza. Atrakcyjność tej gry polega na prostocie reguł (wystarczy opanować umiejętność łapania i rzucania piłką).

W okresie międzywojennym do władzy w Niemczech doszła partia faszystowska: Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (NSDAP). Jej członków nazwano nazistami. Wykorzystując niezadowolenie społeczne spowodowane niepowodzeniem wojennym oraz kryzysem gospodarczym, partia nazistowska zaczęła głosić hasła zapewnienia każdemu pracy, wprowadzenia silnej władzy i przywrócenia wielkości narodu; w ten sposób szybko zdobyła poparcie znacznej części społeczeństwa. W 1933 r. naziści przejęli władzę, a ich przywódca – Adolf Hitler – został kanclerzem. Natychmiast przystąpiono do rozprawy z opozycją. W szkołach nauczano, że jedynie słuszną ideologią jest ideologia faszystowska. Młodzież werbowano do faszystowskiej organizacji Hitlerjugend. Zwalczaniem opozycji zajmowała się tajna policja – gestapo. Przeciwników władzy, m.in. komunistów, aresztowano i więziono bez procesu, a wielu ludzi po prostu zniknęło bez śladu. Hitler, nazywany Fuhrerem (wodzem), zaczął głosić hasła podboju świata i przeć do wojny. Naziści wzbudzili też nastroje antyżydowskie, obarczając Żydów winą za trudności w kraju.

Nawigacja to umiejętność określania własnej pozycji na morzu lub w powietrzu i przewidywania jej zmiany. Jest to zarazem umiejętność prowadzenia statków lub samolotów do celu i oznaczania ich położenia na mapie. Najprostszą metodą stosowaną w nawigacji jest posługiwanie się kompasem magnetycznym: igła kompasu wskazuje północny biegun magnetyczny, co pozwala ustalić kurs statku. Obecnie samoloty wyposaża się w żyroskopy kursowe, w których oś wirnika jest pozioma i zachowuje stałe położenie w przestrzeni, na statkach zaś instaluje się żyro kompasy, również działające na zasadzie stałego położenia w przestrzeni osi obrotu wirnika. Pozycję statków wodnych i powietrznych ustala się też metodą radionawigacji, czyli za pomocą fal radiowych, często przesyłanych przez umieszczone na orbicie geostacjonarnej satelity, utrzymujące stałą pozycję względem Ziemi. W odbiornikach na morzu lub w powietrzu komputer porównuje czasy odbioru sygnałów z poszczególnych satelitów i wylicza na ich podstawie pozycję z dokładnością do kilkudziesięciu metrów. Na okrętach podwodnych i w samolotach stosuje się także bardzo dokładną metodę określania pozycji obiektu, zwaną nawigacją inercjalną.