Przyroda i Historia

Rośliny pobierają też pewne ilości azotu z powietrza, za pośrednictwem bakterii żyjących w korzeniach i przetwarzających wolny azot z powietrza w przyswajalne związki azotowe. Również wyładowania elektryczne podczas burzy przyczyniają się do powstawania w powietrzu związków azotowych, które następnie -wraz z opadami deszczu – dostają się do gleby. Wyzwalający się w procesie rozkładu gnilnego roślin wolny azot gazowy powraca do atmosfery. W ten sposób azot krąży: z atmosfery przenika do roślin, a z roślin dostaje się znów do atmosfery. Obieg ten umożliwia ciągłość życia. Używanie nawozów azotowych może doprowadzić do nagromadzenia się w glebie dużych ilości azotanów. Wypłukiwane z gleby przez wody deszczowe, przenikają one do wód powierzchniowych i podziemnych, powodując ich zanieczyszczenie, co może stać się przyczyną zachorowań. W morzach azotany sprzyjają nadmiernemu rozmnażaniu się glonów, oddziałując tym samym negatywnie na połowy ryb.

W Wielkiej Brytanii pierwsze gazety zaczęły wychodzić w XVII w. Były jednostronicowe i ukazywały się raz na tydzień. Podczas wojny domowej w Anglii (1642-1649) rój aliści i zwolennicy parlamentu zaczęli wydawać konkurencyjne gazety z wiadomościami, artykułami wstępnymi, a nawet reklamami; prasę tę ilustrowano drzeworytami. Zarówno Oliver Cromwell, jak i Stuartowie starali się wzajemnie podważać wiarygodność informacji podawanych przez przeciwników; dopiero w następnym stuleciu dziennikarze zdobyli większą niezależność i swobodę wypowiedzi. Pierwszą gazetą sprzedawaną w milionowym nakładzie była „Daily Maił”. Przyniosła ona swemu właścicielowi, lordowi Northcliffe’owi, ogromne zyski. On pierwszy zbił fortunę na przemyśle prasowym. Najstarszą ogólnokrajową gazetą w Wielkiej Brytanii jest „The Observer”, po raz pierwszy wydrukowany w 1791 r.

Większość gazet na Zachodzie znajduje się w rękach prywatnych właścicieli. Niektórzy z nich to prawdziwi potentaci, dysponujący nieraz własnymi satelitami komunikacyjnymi, własną telewizją i rozgłośniami radiowymi. Na pierwszych stronach gazet zamieszcza się zawsze artykuły wstępne (zwane popularnie wstępniakami), zawierające komentarze do wydarzeń. Zazwyczaj są one odbiciem opinii właściciela gazety lub redakcji. Nie we wszystkich krajach prasa jest całkowicie niezależna. W niektórych działa cenzura, która dokonuje oceny artykułów pod kątem zgodności ich wymowy ze stanowiskiem władz. Wielkim powodzeniem cieszy się historyjka obrazkowa w odcinkach, autorstwa Charlesa Schulza z Kalifornii, ukazująca się pod tytułem „Peanuts” (Drobiazgi). Od 1950 r. zamieściło ją już ponad 2000 gazet w 68 krajach, z komentarzem w 26 językach.

Prasa jest bardzo zróżnicowana: obejmuje zarówno periodyki, jak i dzienniki; istnieją gazety ogólnokrajowe i lokalne, a w wielu regionach krajów zachodnioeuropejskich wydaje się także gazety zawierające same reklamy. W redakcjach gazet pracują dziennikarze, którzy śledzą na bieżąco wydarzenia i donoszą o nich czytelnikom. Większość spośród tych dziennikarzy to reporterzy, ustawicznie poszukujący tematów i informacji. Rozwinęły się agencje prasowe, takie jak Exchange Telegraph czy Reuters, które zatrudniają dziennikarzy zbierających wiadomości na całym świecie, po czym odsprzedają je poszczególnym pismom. W ten sposób koszty pozyskiwania informacji są znacznie niższe. Najlepiej sprzedającym się dziennikiem w Wielkiej Brytanii jest „The Sun”. Liczbę jego czytelników szacuje się na ponad 10 min.

Terminem „mgławice” astronomowie określają obiekty widoczne na niebie, które nie są gwiazdami, a wyglądają jak mgliste świecące smugi lub chmury. W istocie mgławice to obłoki gazu i pyłu między-gwiazdowego albo rozległe otoczki gwiazd. Niegdyś nazywano tak również galaktyki, ponieważ nie było jeszcze sprzętu pozwalającego odróżnić od siebie te obiekty. Do dziś najbliższą nam galaktykę nazywa się Wielką Mgławicą Andromedy. Nasza Galaktyka pełna jest świecących obłoków gazu i pyłu między-gwiazdowego. Część z nich świeci własnym światłem, inne zaś odbijają światło najbliższych gwiazd. Niektóre mgławice są ciemne lub zupełnie czarne, wiemy jednak, że istnieją, gdyż pochłaniają światło leżących poza nimi gwiazd. Najbardziej znana jest Wielka Mgławica w gwiazdozbiorze Oriona. Można ją zobaczyć gołym okiem jako mglisty świecący obłok poniżej linii trzech gwiazd w tym gwiazdozbiorze.

W okresie międzywojennym do władzy w Niemczech doszła partia faszystowska: Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (NSDAP). Jej członków nazwano nazistami. Wykorzystując niezadowolenie społeczne spowodowane niepowodzeniem wojennym oraz kryzysem gospodarczym, partia nazistowska zaczęła głosić hasła zapewnienia każdemu pracy, wprowadzenia silnej władzy i przywrócenia wielkości narodu; w ten sposób szybko zdobyła poparcie znacznej części społeczeństwa. W 1933 r. naziści przejęli władzę, a ich przywódca – Adolf Hitler – został kanclerzem. Natychmiast przystąpiono do rozprawy z opozycją. W szkołach nauczano, że jedynie słuszną ideologią jest ideologia faszystowska. Młodzież werbowano do faszystowskiej organizacji Hitlerjugend. Zwalczaniem opozycji zajmowała się tajna policja – gestapo. Przeciwników władzy, m.in. komunistów, aresztowano i więziono bez procesu, a wielu ludzi po prostu zniknęło bez śladu. Hitler, nazywany Fuhrerem (wodzem), zaczął głosić hasła podboju świata i przeć do wojny. Naziści wzbudzili też nastroje antyżydowskie, obarczając Żydów winą za trudności w kraju.

Nawigacja to umiejętność określania własnej pozycji na morzu lub w powietrzu i przewidywania jej zmiany. Jest to zarazem umiejętność prowadzenia statków lub samolotów do celu i oznaczania ich położenia na mapie. Najprostszą metodą stosowaną w nawigacji jest posługiwanie się kompasem magnetycznym: igła kompasu wskazuje północny biegun magnetyczny, co pozwala ustalić kurs statku. Obecnie samoloty wyposaża się w żyroskopy kursowe, w których oś wirnika jest pozioma i zachowuje stałe położenie w przestrzeni, na statkach zaś instaluje się żyro kompasy, również działające na zasadzie stałego położenia w przestrzeni osi obrotu wirnika. Pozycję statków wodnych i powietrznych ustala się też metodą radionawigacji, czyli za pomocą fal radiowych, często przesyłanych przez umieszczone na orbicie geostacjonarnej satelity, utrzymujące stałą pozycję względem Ziemi. W odbiornikach na morzu lub w powietrzu komputer porównuje czasy odbioru sygnałów z poszczególnych satelitów i wylicza na ich podstawie pozycję z dokładnością do kilkudziesięciu metrów. Na okrętach podwodnych i w samolotach stosuje się także bardzo dokładną metodę określania pozycji obiektu, zwaną nawigacją inercjalną.